غزالی و راهزنان
غزالی ، دانشمند شهير اسلامی ، اهل طوس بود ( طوس قريهای است در نزديكی مشهد ) . در آن وقت ، يعنی در حدود قرن پنجم هجری ، نيشابور مركز و سواد اعظم آن ناحيه بود و دار العلم محسوب میشد . طلاب علم در آن نواحی برای تحصيل و درس خواندن به نيشابور میآمدند . غزالی نيز طبق معمول به نيشابور و گرگان آمد ، و سالها از محضر اساتيد و فضلا با حرص و ولع زياد كسب فضل نمود . و برای آن كه معلوماتش فراموش نشود ، و
خوشههايی كه چيده از دستش نرود ، آنها را مرتب مینوشت و جزوه میكرد .آن جزوهها را كه محصول سالها زحمتش بود ، مثل جان شيرين دوست میداشت بعد از سالها ، عازم بازگشت به وطن شد . جزوهها را مرتب كرده در تو برهای پيچيد ، و با قافله به طرف وطن روانه شد .از قضا قافله با يك عده دزد و راهزن بر خورد . دزدان جلو قافله را گرفتند ، و آنچه مال و خواسته يافت میشد ، يكی يكی جمع كردند .نوبت به غزالی و اثاث غزالی رسيد . همين كه دست دزدان به طرف آن تو بره رفت ، غزالی شروع به التماس و زاری كرد ، و گفت : " غير از اين هر چه دارم ببريد و اين يكی را به من واگذاريد " . دزدها خيال كردند كه حتما در داخل اين بسته متاع گران قيمتی است . بسته را باز كردند ، جز مشتی كاغذ سياه شده چيزی نديدند .
گفتند : " اينها چيست و به چه درد میخورد ؟ "
غزالی گفت : " هر چه هست به درد شما نمیخورد ، ولی به درد من میخورد
"- " به چه درد تو میخورد ؟
" اگر اينها را از من بگيريد ، معلوماتم تباه میشود ، و سالها زحمتم در راه تحصيل علم به هدر میرود " .
- " راستی معلومات تو همين است كه در اينجاست ؟ "
- " بلی " .
- " علمی كه جايش توی بقچه و قابل دزديدن باشد ، آن علم نيست ، برو فكری به حال خود بكن " .
اين گفته ساده عاميانه ، تكانی به روحيه مستعد و هوشيار غزالی داد . او كه تا آن روز فقط فكر میكرد كه طوطی وار از استاد بشنود و در دفاتر ضبط كند ، بعد از آن در فكر افتاد كه كوشش كند و تا مغز و دماغ خود را با
تفكر پرورش دهد ، و بيشتر فكر كند ، و تحقيق نمايد ، و مطالب مفيد را در دفتر ذهن خود بسپارد .
غزالی میگويد : " من بهترين پندها را ، كه راهنمای زندگی فكری من شد ،از زبان يك دزد راهزن شنيدم " ( 1 ) .
پاورقی :
. 1 غزالی نامه ، صفحه . 116
" اينها ثمره چند سال تحصيل من است .